Trung Quốc vẫn giữ vị trí số một trong ngành đóng tàu toàn cầu năm 2025, song lần đầu tiên sau nửa thập kỷ, thị phần của nước này sụt giảm rõ rệt. Những đe dọa chính sách từ Mỹ đã làm xáo trộn thị trường, khiến dòng đơn hàng chững lại và tạo cơ hội để Hàn Quốc vươn lên mạnh mẽ ở các phân khúc giá trị cao.

Vẫn dẫn đầu, nhưng lợi thế không còn tuyệt đối

Theo dữ liệu do trang tin hàng hải Trung Quốc eworldship.com công bố, trích dẫn số liệu từ công ty tư vấn vận tải biển Clarksons, các xưởng đóng tàu Trung Quốc nhận được 35,4 triệu tấn tổng trọng tải quy đổi (CGT) đơn đặt hàng mới trong năm 2025. Con số này giảm tới 35% so với năm 2024, đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý đối với ngành công nghiệp vốn được xem là “bất khả xâm phạm” của Trung Quốc.

Hệ quả trực tiếp là thị phần đóng tàu toàn cầu của Trung Quốc giảm từ mức đỉnh 70% năm 2024 xuống còn 63% trong năm 2025. Đây là lần suy giảm đầu tiên được ghi nhận trong vòng 5 năm, phản ánh rõ ràng sự thay đổi trong cán cân của ngành. Dù vẫn bỏ xa các đối thủ, Trung Quốc không còn duy trì được đà mở rộng thị phần như trước.

Clarksons nhận định các xưởng đóng tàu Trung Quốc đang phải đối mặt với “những thách thức chưa từng có từ các yếu tố phi thị trường”. Cách diễn đạt này cho thấy nguyên nhân không đơn thuần đến từ chu kỳ kinh tế hay nhu cầu vận tải biển, mà chủ yếu xuất phát từ rủi ro chính sách và môi trường địa chính trị ngày càng phức tạp.

Trên thực tế, Trung Quốc vẫn chiếm ưu thế trong các đơn đặt hàng tàu chở hàng rời và tàu container, đồng thời giành được nhiều hợp đồng đóng tàu chở dầu hơn so với Hàn Quốc. Tuy nhiên, sự suy giảm về tổng lượng đơn hàng cho thấy các chủ tàu quốc tế đang thận trọng hơn khi lựa chọn xưởng đóng tàu, đặc biệt với các hợp đồng có vòng đời dài và giá trị lớn.

Đòn đe dọa từ Mỹ làm xáo trộn toàn ngành

Ngành đóng tàu toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn từ đầu năm 2025, khi Washington công bố kế hoạch áp đặt phí cảng đối với các tàu có liên hệ với Trung Quốc, bao gồm tàu thuộc sở hữu, vận hành hoặc được đóng tại nước này. Động thái này nhanh chóng khiến thị trường phản ứng mạnh, bởi nó không chỉ tác động đến các hãng vận tải, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư tàu mới.

Bắc Kinh đã đáp trả bằng các biện pháp đối phó riêng vào cuối năm, và sau những cuộc đàm phán căng thẳng, hai bên đồng ý đình chỉ các biện pháp này trong thời hạn một năm kể từ cuối tháng 10. Tuy nhiên, việc “tạm hoãn” không đủ để xóa bỏ tâm lý lo ngại của thị trường. Với ngành vận tải biển, nơi các hợp đồng đóng tàu thường kéo dài hàng chục năm, sự thiếu chắc chắn về chính sách được xem là rủi ro lớn nhất.

Hệ quả là số lượng đơn đặt hàng tàu mới trên toàn cầu trong năm 2025 giảm 27% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 56,4 triệu CGT. Sự sụt giảm này phản ánh rõ xu hướng trì hoãn đầu tư của các chủ tàu, trong đó các xưởng đóng tàu Trung Quốc chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do nằm ở tâm điểm của căng thẳng chính sách.

Clarksons nhấn mạnh rằng các hạn chế từ phía Mỹ là một yếu tố then chốt dẫn đến sự suy giảm hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc. Việc các yếu tố phi thị trường can thiệp sâu vào chuỗi giá trị cho thấy ngành đóng tàu, vốn mang tính toàn cầu hóa cao, đang ngày càng chịu tác động mạnh từ địa chính trị và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.

Hàn Quốc nổi lên nhờ phân khúc cao cấp và liên minh chiến lược

Trong bối cảnh Trung Quốc chững lại, Hàn Quốc, quốc gia đóng tàu lớn thứ hai thế giới, đã tận dụng tốt cơ hội để gia tăng thị phần. Năm 2025, thị phần của Hàn Quốc tăng từ 17% lên 21%, với tổng lượng đơn đặt hàng mới đạt 11,6 triệu CGT, tăng 8% so với năm trước.

Điểm khác biệt lớn nhất của Hàn Quốc nằm ở chiến lược tập trung vào các phân khúc giá trị cao. Theo Korea JoongAng Daily, các xưởng đóng tàu Hàn Quốc đang ưu tiên tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và tàu hải quân nhằm duy trì lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt. Đây là những loại tàu đòi hỏi công nghệ cao, tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và ít nhạy cảm hơn với biến động chi phí so với tàu chở hàng thông thường.

Lợi thế của Hàn Quốc còn được củng cố bởi các liên minh chiến lược. Mùa hè năm ngoái, Mỹ và Hàn Quốc đạt được thỏa thuận hợp tác đóng tàu trị giá 150 tỷ USD, theo đó các công ty Hàn Quốc sẽ tham gia hỗ trợ hồi sinh các xưởng đóng tàu của Mỹ và cung cấp dịch vụ bảo trì cho tàu hải quân Hoa Kỳ. Thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn cho thấy đóng tàu đã trở thành một phần trong cấu trúc hợp tác an ninh giữa hai nước.

Trong khi đó, Nhật Bản, quốc gia đóng tàu lớn thứ ba thế giới, lại chứng kiến sự suy giảm mạnh khi đơn đặt hàng mới giảm gần 53%, xuống còn 2,8 triệu CGT, tương đương khoảng 5% thị phần toàn cầu. Trước áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc và Hàn Quốc, Tokyo đang lựa chọn con đường tái cấu trúc. Theo Nikkei, Imabari Shipbuilding đã hoàn tất việc mua lại Japan Marine United, động thái được kỳ vọng sẽ giúp ngành đóng tàu Nhật Bản tăng quy mô và đẩy nhanh tiến độ phát triển các dòng tàu sử dụng nhiên liệu thay thế như LNG.

Bức tranh ngành đóng tàu toàn cầu năm 2025 cho thấy sự dịch chuyển rõ nét: Trung Quốc vẫn giữ ngôi đầu nhưng vị thế đã “lung lay” trước sức ép chính sách và bất ổn địa chính trị; Hàn Quốc nổi lên mạnh mẽ nhờ chiến lược tập trung vào phân khúc cao cấp và các liên minh chiến lược với Mỹ.

Trong bối cảnh đó, ngành đóng tàu không còn là câu chuyện thuần túy của năng lực sản xuất, mà ngày càng gắn chặt với chính trị, an ninh và chiến lược công nghiệp dài hạn của các quốc gia.

Theo SCMP

Thanh Nhàn

Link gốc