Dù ngành ngân hàng liên tục mở rộng các gói tín dụng ưu đãi quy mô lớn nhằm tiếp sức cho khu vực sản xuất, nhiều doanh nghiệp nông nghiệp vẫn loay hoay trong bài toán thiếu nguồn vốn trung và dài hạn để phát triển vùng nguyên liệu cũng như đầu tư chế biến sâu.

Theo các chuyên gia, đầu tư vào nông nghiệp hiện chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ tín dụng, thấp hơn đáng kể so với bất động sản, cho thấy tình trạng thiếu vốn đang là lực cản lớn đối với vai trò “trụ đỡ” của ngành trong tăng trưởng và phát triển bền vững.

Dòng vốn ưu đãi ồ ạt chảy vào lĩnh vực sản xuất

Tại cuộc họp báo quý III, ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết đến ngày 30/9, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ năm trước. Quy mô tín dụng đã mở rộng thêm khoảng 2,2 triệu tỷ đồng so với thời điểm cuối năm 2025.

Cơ cấu phân bổ cho thấy dòng tiền tiếp tục bám sát định hướng khi có khoảng 77,4% tổng dư nợ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong các lĩnh vực ưu tiên, tín dụng nông nghiệp và nông thôn chiếm khoảng 22% tổng dư nợ, tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 20%. Đáng chú ý, dư nợ với xuất khẩu tăng tới 33,32%, còn tín dụng đối với doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao tăng 39,62% so với cuối năm 2025.

Quy mô tín dụng đã mở rộng thêm khoảng 2,2 triệu tỷ đồng so với thời điểm cuối năm 2025.

Bên cạnh đà tăng trưởng chung, chương trình tín dụng đối với lĩnh vực nông, lâm, thủy sản ghi nhận bước mở rộng ngoạn mục. Từ quy mô ban đầu 15.000 tỷ đồng, sau 4 lần nới trần và mở rộng phạm vi, chương trình hiện chạm mốc 185.000 tỷ đồng. Tính đến cuối tháng 8/2026, doanh số giải ngân lũy kế đạt gần 238.120 tỷ đồng, tương đương 128,7% quy mô đề ra với 88.434 lượt khách hàng được hỗ trợ.

Nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế, NHNN đã ban hành công văn yêu cầu 18 ngân hàng thương mại tham gia báo cáo, đánh giá hiệu quả triển khai để làm cơ sở tham mưu cho cấp có thẩm quyền.

Trước nhu cầu vốn của doanh nghiệp, nhiều ngân hàng thương mại liên tiếp công bố các gói giải pháp tài chính quy mô lớn. Điển hình, Agribank tiên phong dành nguồn vốn tối thiểu 50.000 tỷ đồng phục vụ nông nghiệp sạch và công nghệ cao. TS Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ Agribank, Phó Trưởng ban chỉ đạo ESG chia sẻ, gói vốn này đi kèm mức giảm lãi suất từ 0,5 đến 1,5%/năm so với thông thường nhằm thúc đẩy khách hàng đổi mới công nghệ, phát triển nông nghiệp thông minh và hướng tới các mô hình sản xuất bền vững.

Cùng thời điểm, BIDV triển khai gói tín dụng 200.000 tỷ đồng với lãi suất từ 6,8%/năm và hạn mức thấu chi 10 tỷ đồng, trong đó bố trí riêng 10.000 tỷ đồng cho nông nghiệp xanh, sản xuất hữu cơ và thực phẩm an toàn. VietinBank và Vietcombank cũng tham gia với gói 50.000 tỷ đồng hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa, các dự án công nghệ cao, kinh tế số, bán dẫn hay danh mục xanh, áp dụng mức lãi suất thấp hơn 1%/năm cùng thời gian ưu đãi lên tới 12 tháng đối với kỳ hạn trung và dài hạn.

Khoảng vênh giữa nguồn vốn ngắn hạn và nhu cầu dài hơi

Mặc dù các ngân hàng tung các gói cho vay ưu đãi khá lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, song dòng vốn vào nông nghiệp còn hạn chế, khi lĩnh vực này chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ tín dụng. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do người dân và doanh nghiệp nông nghiệp thiếu tài sản đảm bảo, khiến khả năng tiếp cận vốn gặp khó khăn, dù hệ thống ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy tài chính toàn diện.

Các đơn vị sản xuất nông nghiệp trên thực tế vẫn chưa thể tháo gỡ hết nút thắt tài chính, đặc biệt là nguồn vốn dài hạn. Tại tọa đàm “Doanh nghiệp tìm vốn cho chu kỳ tăng trưởng mới” tổ chức ngày 13/10, ông Nguyễn Văn Mười, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nghiệp Nông nghiệp Nhiệt đới chia sẻ, những xung đột tại Trung Đông từ cuối tháng 2 đã đẩy giá năng lượng và chi phí vận tải ngành rau quả lên rất cao. Trong bối cảnh áp lực chi phí đè nặng, nhu cầu vốn để duy trì chuỗi cung ứng và mở rộng sản xuất càng trở nên cấp thiết.

Thế nhưng, rào cản lớn nhất nằm ở tính chất kỳ hạn và khẩu vị rủi ro. Các tổ chức tín dụng thường ưu tiên những mảng kinh doanh ít rủi ro hoặc doanh nghiệp có năng lực chế biến sâu. Trong khi đó, phần lớn nông sản Việt Nam vẫn xuất khẩu tươi. Điển hình như ngành sầu riêng, dù chiếm tới 35 - 45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả kể từ khi được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc vào tháng 7/2022, nhiều đơn vị vẫn loay hoay tìm vốn.

Thực tế hiện nay cho thấy doanh nghiệp chủ yếu vay vốn ngắn hạn theo từng đơn hàng xuất khẩu riêng lẻ. Phương thức cuốn chiếu này chỉ giải quyết được nhu cầu lưu động tức thời chứ không thể giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng vùng nguyên liệu rộng lớn hay duy trì liên kết bền vững với hàng nghìn hộ nông dân. Sự biến động liên tục của lãi suất thị trường cũng khiến chi phí tài chính đội lên, làm suy giảm tính ổn định trong kinh doanh.

Khi tìm kiếm kênh huy động thay thế từ các quỹ đầu tư, rào cản lại đến từ nội tại doanh nghiệp. Phần lớn cơ sở nông nghiệp có quy mô nhỏ, quản trị dòng tiền còn hạn chế và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về tính minh bạch hồ sơ tài chính.

Từ những vướng mắc thực tiễn, ông Nguyễn Văn Mười nhấn mạnh dòng vốn đầu tư cần được thiết kế chuyên biệt, tương thích với chu kỳ sinh trưởng của cây trồng và lộ trình xây dựng chuỗi giá trị. Một dự án đầu tư vùng nguyên liệu hay chế biến sâu đòi hỏi nhiều năm để hoàn vốn, do đó nguồn tiền cung ứng bắt buộc phải mang tính dài hạn và xuyên suốt từng giai đoạn triển khai thay vì ngắt quãng theo từng thương vụ ngắn ngủi.

Bên cạnh đó, việc sớm ban hành chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp sẽ là đòn bẩy then chốt. Cơ chế vốn phù hợp không chỉ trợ lực cho mục tiêu xuất khẩu trước mắt, mà còn là điểm tựa để doanh nghiệp giảm thiểu chi phí, nâng cấp chất lượng sản phẩm và kiến tạo mối liên kết sản xuất bền vững cho toàn ngành nông sản Việt Nam.

Thanh Hoa

Link gốc