Willem H. Buiter là cựu kinh tế trưởng tại Citigroup, giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Columbia, New York City, New York. Dưới đây là bài viết "Khi 'bằng mọi giá' vẫn là chưa đủ" của ông đăng trên Project Syndicate.
Có thể nói động thái gần đây của Fed nhằm nới lỏng chính sách tiền tệ là chưa từng có tiền lệ, không chỉ vì được công bố vào chiều Chủ nhật (15/3). Fed cắt giảm lãi suất liên bang 100 điểm cơ bản (xuống mức 0 - 0,25%), với hy vọng giảm được chi phí biên của khoản vay doanh nghiệp và hộ gia đình từ các ngân hàng, đồng thời kích hoạt lại chính sách nới lỏng định lượng (QE).
Trong những tháng tới, Fed sẽ tăng sở hữu trái phiếu chính phủ lên ít nhất 500 tỷ USD và chứng khoán được thế chấp bởi một trong ba cơ quan chính phủ (hay Ginnie Mae, Fannie Mae và Freddie Mac) lên ít nhất 200 tỷ USD. Cơ quan này cũng sẽ tái đầu tư tất cả các khoản tiền gốc đáo hạn từ các khoản nắm giữ này vào chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp.
Ngoài các biện pháp này, Fed gần đây cũng mở rộng hoạt động của thỏa thuận mua lại qua đêm (repo) và tuyên bố sẽ nới lỏng các yêu cầu về vốn và thanh khoản cho các ngân hàng. Nhưng phần quan trọng nhất trong thông báo ngày 15/3 là cam kết theo đuổi “hoạt động phối hợp của các ngân hàng trung ương nhằm tăng cường thanh khoản cho đồng USD”, với đối tác là Ngân hàng Canada, Ngân hàng Anh, Ngân hàng Nhật Bản, Ngân hàng Trung ương châu Âu, và Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ. Nhờ đó hạn mức tín dụng chéo của đồng USD hiện tại đã được hạ xuống 25 điểm cơ bản, và quan trọng hơn, các ngân hàng trung ương nước ngoài sẽ “bắt đầu cung cấp USD hàng tuần trong mỗi khu vực tài phán với thời gian đáo hạn 84 ngày, bên cạnh các hoạt động đáo hạn một tuần hiện được cung cấp”.
Với cam kết này, Fed dường như cuối cùng cũng thừa nhận rằng thế giới không chỉ giới hạn ở mũi phía đông Long Island. Nhưng tất nhiên, Fed đã có thể làm nhiều hơn để đối phó với cuộc khủng hoảng Covid-19, chẳng hạn như đặt ra các mục tiêu tham vọng hơn cho hoạt động QE. Và Fed có thể hạ lãi suất liên bang xuống mức âm, với điều kiện là giới hạn dưới hiệu quả nằm trong khoảng -0,5 - 0,75% (có thể thấp hơn nhiều nếu không phải do vai trò giảm sút của tiền tệ).
Quả thực, một số học giả lập luận rằng có một ngưỡng (hoặc “tỷ lệ đảo ngược”) mà thấp hơn ngưỡng đó sẽ dẫn đến giảm thay vì tăng vay ngân hàng, nhưng không có bằng chứng thuyết phục nào củng cố những lo ngại này ở mức lãi suất hiện tại.
Trong mọi trường hợp, ngay cả khi Fed đã thực hiện các biện pháp bổ sung này, họ vẫn chỉ là người chơi nhỏ trong màn kịch lớn hơn. Vai trò chính phải được thực hiện bởi các nhà hoạch định chính sách tài khóa, những người đến nay vẫn chưa ra mặt. Không giống cuộc khủng hoảng năm 2008, đại dịch Covid-19 không phải là mối hiểm họa tài chính có khả năng ảnh hưởng tới nền kinh tế thực. Ngược lại, đó là cuộc khủng hoảng bắt đầu trong nền kinh tế thực - nơi đã chịu những cú sốc cung và cầu - và có ảnh hưởng sâu rộng đến hệ thống tài chính.
Phớt lờ các hậu quả tài chính từ đại dịch sẽ chỉ dẫn đến thiệt hại nặng nề hơn cho nền kinh tế. Do đó, điều quan trọng là đảm bảo các doanh nghiệp và hộ gia đình được tiếp cận với nguồn vốn trong bối cảnh thu nhập của họ đã bị gián đoạn hoặc cắt đứt hoàn toàn. Việc nguồn vốn này có lãi suất 1 - 1,25% hay 0 - 0,25% chỉ là mối quan tâm thứ yếu. Cái chính là nếu xét theo tiêu chí cho vay “bình thường”, nhiều người vay hiện tại sẽ bị đánh giá là không đủ tiêu chuẩn tín dụng. Để ngăn chặn tình trạng vỡ nợ và mất khả năng thanh toán trên diện rộng, chúng ta cần các chính sách tài khóa như bảo lãnh tín dụng hoặc tương tự tài khóa như khoản tín dụng do ngân hàng phát triển nhà nước Đức cung cấp cho các doanh nghiệp không đáp ứng các tiêu chí tín dụng thông thường.
Cũng cần phải nhấn mạnh về mục tiêu của kích thích tài khóa. Rõ ràng, các chi phí chăm sóc sức khỏe (xét nghiệm và điều trị Covid-19) nên được chính phủ chi trả, cũng như khoản tiền nghỉ ốm cho người lao động – những người không thể kiếm tiền do đại dịch. Khoản bồi thường tương tự cũng nên được cung cấp cho các bậc cha mẹ phải nghỉ việc vì đóng cửa trường học buộc họ phải ở nhà với con cái và tất cả những người đã mất thu nhập do cách ly hoặc tự cách ly. Cuối cùng, cắt giảm thuế mục tiêu và tăng chi tiêu công là những biện pháp hiển nhiên để bù đắp chi phí từ chuỗi cung ứng và mô hình nhu cầu có sẵn bị phá vỡ.
Sự hoang mang lan rộng do đại dịch chắc chắn sẽ làm suy yếu chi tiêu hộ gia đình (do các khoản tiết kiệm rủi ro tăng lên) và đầu tư doanh nghiệp (vì giá trị của chờ đợi đã tăng lên). Các chính sách tiền tệ mở rộng thông thường có thể hữu ích trong việc giải quyết các hậu quả Keynes thông thường của cuộc khủng hoảng.
Nhưng trong điều kiện hiện tại, sự gia tăng nhu cầu từ cắt giảm lãi suất và QE có thể sẽ không đáng kể. Các điều kiện tài chính có thể nới lỏng một chút (tuy rằng nếu tình hình này xảy ra nhờ đồng USD suy yếu, đó sẽ là hiệu ứng “bần cùng hóa người láng giềng”), nhưng tác động thúc đẩy nhu cầu vẫn sẽ là rất nhỏ trong nền kinh tế nợ nần của chúng ta.
Vì vậy, trừ khi tìm được phương án tài khóa hiệu quả để đối phó với đại dịch Covid-19, chúng ta nên chuẩn bị cho hành trình rơi dần vào suy thoái hoặc tồi tệ hơn. Trong hoàn cảnh hiện tại, chính sách tiền tệ chỉ đơn giản là không có khả năng tác động đáng kể đến hiệu quả kinh tế.
Minh Ngọc (Theo Project Syndicate)
Tuyên bố trách nhiệm: Bài viết được lấy nguyên văn từ nguồn tin nêu trên. Mọi thắc mắc về nội dung bài viết xin liên hệ trực tiếp với tác giả. Chúng tôi sẽ sửa, hoặc xóa bài viết nếu nhận được yêu cầu từ phía tác giả hoặc nếu bài gốc được sửa, hoặc xóa, nhưng vẫn bảo đảm nội dung được lấy nguyên văn từ bản gốc.