Không còn cạnh tranh bằng giá rẻ, gạo Việt Nam đang dần hình thành thị trường riêng ở phân khúc chất lượng cao, phát thải thấp. Mỹ, Nhật Bản, EU và nhiều thị trường khác gia tăng nhu cầu đối với gạo thơm của Việt Nam, mở ra dư địa mới cho xuất khẩu trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động mạnh.
Thông tin tại buổi họp báo công bố kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2025 và định hướng trọng tâm năm 2026 của , Bộ Nông nghiệp và Môi trường mới đây, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), đồng thời là Chủ tịch Tập đoàn Intimex - cho biết năm 2025 Intimex đạt doanh thu khoảng 2 tỉ USD, tăng 30% so với năm trước, chủ yếu nhờ xuất khẩu gạo và cà phê.
Gạo chất lượng cao phát thải thấp của Việt Nam, ít “đụng hàng” với nhiều quốc gia sản xuất lúa gạo lớn hiện nay, mang lại lợi thế cạnh tranh rõ nét cho gạo Việt.
Toàn ngành gạo Việt Nam năm 2025 xuất khẩu hơn 8 triệu tấn, kim ngạch đạt 4,06 tỉ USD, giá bình quân 510 USD/tấn. Việt Nam hiện đứng sau Ấn Độ và đã vượt Thái Lan về sản lượng xuất khẩu.
"Chúng ta đã chuyển mạnh sang gạo thơm, gạo chất lượng cao, có thị trường riêng, không còn cạnh tranh bằng giá rẻ" - ông Nam nói
Tuy vậy, ngành gạo cũng trải qua những cú sốc thị trường. Giữa năm, Philippines, thị trường chiếm khoảng 45% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, bất ngờ siết nhập khẩu. Nhờ mở rộng sang châu Phi và Trung Quốc, xuất khẩu gạo cuối năm phục hồi, nhưng lợi nhuận toàn chuỗi vẫn mỏng. "Khi giá gạo giảm, giá lúa trong nước rớt rất nhanh và nông dân là người chịu thiệt đầu tiên" - ông Nam nhìn nhận.
Trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ của thị trường, các chuyên gia cho rằng năm 2026 ngành lúa gạo Việt Nam cần điều chỉnh linh hoạt cả về sản xuất và xuất khẩu.
Việt Nam đang có nhiều tiềm năng để nhân rộng mô hình trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải, là cơ sở để tạo ra nguồn gạo chất lượng cao, không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm mà còn phù hợp các tiêu chí về môi trường đang được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm.
Đây là phân khúc ít “đụng hàng” với nhiều quốc gia sản xuất lúa gạo lớn hiện nay, mang lại lợi thế cạnh tranh rõ nét cho gạo Việt.
Cũng theo ông Đỗ Hà Nam, thị trường Nhật Bản còn nhiều tiềm năng, với khoảng 600.000 người Việt sinh sống, nhu cầu tiêu thụ gạo Việt lớn và giá bán cao. Nhật Bản hiện quan tâm chương trình 1 triệu héc ta lúa bền vững của Việt Nam, lợi thế dài hạn để mở rộng thị phần.
Trong khi đó, gạo ST25 dù đã ký hợp đồng xuất khẩu sang Trung Quốc vài chục ngàn tấn nhưng lại thiếu nguồn hàng đạt chuẩn để giao, cho thấy thách thức về chất lượng và vùng nguyên liệu vẫn còn hiện hữu.
Ngoài ra, tại các thị trường như Mỹ, EU, Trung Đông,... cũng được các chuyên gia đánh giá là tiềm năng đối với gạo chất lượng cao của Việt Nam.
Ông Lê Thái Hòa, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Israel, cho biết mỗi năm nước này nhập khẩu gạo với trị giá khoảng 200 triệu USD, trong đó nhập khẩu từ Việt Nam mới chỉ đạt 2,2 triệu USD. “Các sản phẩm gạo thơm, hạt dài, 5% tấm, nhất là gạo jasmine và japonica đóng gói 1kg, 5kg được người tiêu dùng Israel ưa chuộng.
Trước thực trạng trên, ông Nam kiến nghị Nhà nước tăng cường xúc tiến thương mại và đàm phán mở cửa thị trường, qua đó nâng tỉ trọng gạo thơm lên khoảng 50% tổng xuất khẩu gạo trong năm 2026.
Số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2025 đạt 8,06 triệu tấn với trị giá 4,1 tỷ USD, giảm 10,8% về lượng và giảm 27,6% về trị giá so với năm 2024. Đây cũng là khối lượng và kim ngạch xuất khẩu thấp nhất trong ba năm qua, song so với giai đoạn từ năm 2022 trở về trước vẫn cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, với kết quả này, Việt Nam vẫn vượt qua Thái Lan, vươn lên vị trí thứ hai về xuất khẩu gạo toàn cầu, chỉ sau Ấn Độ.
Hồng Hương
Link gốc