Hệ thống ngân hàng đang bước vào giai đoạn đầy thách thức khi quy mô nợ xấu gia tăng. Trong khi những "khối u" nợ xấu liên tục phình to thì lớp lá chắn dự phòng rủi ro của nhiều nhà băng lại có dấu hiệu mỏng dần, đặt ra những lo ngại về chất lượng tài sản trong giai đoạn nửa cuối năm 2026.

Số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý II/2026 của 27 ngân hàng niêm yết cho thấy một thực trạng đáng báo động khi tổng nợ xấu nhóm 3 đến nhóm 5 đã chạm mức 312.108,5 tỷ đồng vào cuối quý II/2026, tương ứng mức tăng 17,5% so với cuối năm 2025.

Đáng chú ý là tốc độ tăng nợ xấu đang nhanh hơn đáng kể so với mức tăng trưởng dư nợ cho vay khách hàng chỉ đạt 10,4% trong cùng kỳ. Điều này cho thấy nợ xấu đang tích tụ với tốc độ đáng lo ngại, phản ánh sự suy giảm chất lượng tín dụng trên diện rộng khi có tới 23 trên tổng số 27 ngân hàng niêm yết ghi nhận nợ xấu gia tăng.

Áp lực nợ xấu bao trùm diện rộng

Theo báo cáo phân tích từ Công ty Chứng khoán SSI (SSI Research), chất lượng tài sản trong quý II/2026 có sự phân hóa rõ rệt. Quy mô nợ xấu toàn ngành trong nửa đầu năm tăng 21,4%, tập trung chủ yếu ở các "ông lớn" như Vietinbank với mức tăng 21,8% so với quý trước, Sacombank tăng 15,6%, HDBank tăng 17,6% và BIDV tăng 7,2%. Diễn biến này đã đẩy tỷ lệ nợ xấu toàn ngành lên mức 1,97% vào quý II/2026, đánh dấu mức tăng quý 2 cao nhất kể từ năm 2020.

Theo SSI Research quy mô nợ xấu toàn ngành trong nửa đầu năm tăng 21,4%.

Bên cạnh nợ xấu nội bảng, nợ nhóm 2 (nợ cần chú ý) – "tiền đề" của nợ xấu cũng tăng mạnh 31,6% tính từ đầu năm. Những cái tên dẫn đầu đà tăng này bao gồm Sacombank với mức tăng gấp 2,8 lần, HDBank tăng gấp 2,0 lần và VPBank tăng 13,7% so với quý trước. Những con số này cho thấy áp lực tiềm tàng lên chất lượng tài sản trong các quý tới là rất lớn.

Dù áp lực nợ xấu bủa vây, một số ngân hàng vẫn nỗ lực tìm kiếm điểm cân bằng. Ông Phùng Duy Khương,Giám đốc Khối Khách hàng cá nhân VPBank cho biết trong 6 tháng đầu năm, giải ngân cho vay tín chấp của ngân hàng vẫn tăng 47% nhờ hệ thống quản trị rủi ro sử dụng dữ liệu đa dạng và tệp 16 triệu khách hàng hiện hữu.

Tại Techcombank, bà Bùi Thị Thu Thủy, Giám đốc cao cấp Quản trị tài chính doanh nghiệp, Khối Tài chính kế hoạch, cho biết ngân hàng duy trì tăng trưởng tín dụng 14,3% trong nửa đầu năm. Tuy nhiên, Techcombank vẫn giữ được tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp 1,15% và duy trì bộ đệm dự phòng 125,5%. Đây là những nỗ lực đáng ghi nhận trong bối cảnh mặt bằng nợ xấu chung đang tăng cao.

Ở chiều ngược lại, thị trường vẫn ghi nhận một vài "điểm sáng" hiếm hoi khi có 4 ngân hàng kéo giảm được nợ xấu. Các đơn vị này bao gồm VietBank giảm 27%, NamABank giảm 24,4%, SHB giảm 6,2% và Saigonbank giảm 1,3%. Tuy nhiên, nỗ lực của nhóm này không đủ sức kéo lại đà tăng của toàn hệ thống khi tổng nợ xấu đã lập mặt bằng cao mới.

Theo các chuyên gia phân tích, trong nửa cuối năm triển vọng chất lượng tài sản chưa có sự cải thiện đáng kể. SSI Research cảnh báo áp lực trả nợ của khách hàng vay mua nhà sẽ gia tăng khi các khoản vay giai đoạn 2023 - 2024 hết thời gian ưu đãi và chuyển sang lãi suất thả nổi, thường dao động ở mức 12-15% mỗi năm. Cùng với đó là rủi ro vỡ nợ chéo thông qua dữ liệu CIC khi khả năng tài chính của khách hàng suy yếu.

"Lá chắn" dự phòng suy yếu khi nợ ngoại bảng gia tăng

Trong bối cảnh nợ xấu "phình to", tỷ lệ bao phủ nợ xấu (PCR) toàn ngành lại ghi nhận xu hướng giảm đáng ngại. Tỷ lệ này đã lùi về mức 83% trong quý II/2026, thấp hơn nhiều so với mức 86% của quý I/2026 và 95% của cùng kỳ năm trước.

SSI Research chỉ ra một thực tế trái ngược khi các ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước giảm trích lập dự phòng 26% so với quý trước, trong khi nhóm ngân hàng tư nhân lại tăng mạnh 33%. Các đơn vị buộc phải tăng mạnh trích lập bao gồm Sacombank tăng 152%, HDBank tăng 104%, OCB tăng 85% và ACB tăng 55% so với quý trước.

Mặc dù một số ngân hàng vẫn duy trì được bộ đệm dày như Vietcombank với tỷ lệ bao phủ 279,3%, BacABank đạt 134,9% hay VietinBank đạt 134%, nhưng áp lực chung vẫn rất nặng nề. Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định, áp lực trích lập dự phòng sẽ là rủi ro chính đối với lợi nhuận ngành trong nửa cuối năm 2026, đặc biệt tại các nhà băng có tỷ lệ bao phủ dưới 60%.

Gánh nặng còn đến từ khối nợ ngoại bảng khổng lồ đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng theo số liệu khảo sát từ 27 ngân hàng niêm yết. Riêng ba ngân hàng quốc doanh niêm yết đang theo dõi khoảng 585.515 tỷ đồng nợ ngoại bảng, tăng khoảng 6% so với cuối năm 2025.

Bà Lê Hoàng Khánh An, Giám đốc tài chính Ngân hàng VPBank chia sẻ thanh khoản thị trường bất động sản chậm lại đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thu hồi nợ. Báo cáo của VDSC cũng xác nhận thu hồi nợ xấu đã xử lý trong quý II/2026 đạt hơn 11.400 tỷ đồng, lần đầu tiên ghi nhận tăng trưởng âm sau chuỗi nhiều quý tăng mạnh.

Phân tích về xu hướng chi phí dự phòng, PGS. TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), nhận định các ngân hàng sẽ phải quay lại chiến lược củng cố bảng cân đối kế toán. Một phần lợi nhuận sẽ phải hy sinh để tăng trích lập dự phòng nhằm xử lý các rủi ro tiềm ẩn từ lĩnh vực bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp và xuất khẩu. Ông Huân nhấn mạnh việc tăng trích lập dự phòng không hẳn là tiêu cực mà là bước đi cần thiết để nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống trước các cú sốc.

Đồng quan điểm, Công ty Chứng khoán Shinhan (SSV) dự báo tỷ lệ nợ xấu toàn ngành có thể duy trì quanh mức 1,8% vào cuối năm 2026. Nửa cuối năm sẽ là giai đoạn thị trường chứng kiến sự phân hóa khốc liệt hơn nữa giữa các ngân hàng. Những đơn vị có năng lực quản trị rủi ro tốt và bộ đệm dự phòng dày sẽ có lợi thế, trong khi những nhà băng để nợ xấu "phình to" mà thiếu dự phòng tương ứng sẽ đối mặt với áp lực bào mòn lợi nhuận và rủi ro tài sản nghiêm trọng.

Huyền Anh

Link gốc