Hoạt động tự doanh trở thành một trong những yếu tố tạo ra sự phân hóa lớn về kết quả kinh doanh của các công ty chứng khoán trong quý III/2026.

Lợi nhuận tự doanh biến động mạnh

Trong cơ cấu hoạt động của các công ty chứng khoán, tự doanh là một trong những nghiệp vụ có khả năng đóng góp đáng kể vào lợi nhuận. Bên cạnh nguồn thu từ môi giới và cho vay ký quỹ, việc đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản tài chính khác giúp doanh nghiệp tận dụng nguồn vốn để tạo thêm thu nhập.

Tuy nhiên, kết quả kinh doanh quý III/2026 cho thấy quy mô danh mục đầu tư lớn không bảo đảm lợi nhuận tăng trưởng. Biến động giá tài sản tài chính đã tạo ra sự khác biệt lớn giữa những doanh nghiệp cùng tham gia hoạt động tự doanh.

Tại Chứng khoán VIX, lợi nhuận sau thuế quý III giảm gần 93% so với cùng kỳ, xuống còn 173,8 tỷ đồng. Doanh thu hoạt động đạt hơn 2.047 tỷ đồng, giảm 36,4%, trong khi chi phí hoạt động tăng mạnh do phát sinh các khoản lỗ liên quan đến tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL).

Theo báo cáo tài chính, VIX ghi nhận 1.630 tỷ đồng lãi từ tài sản FVTPL trong quý III. Tuy nhiên, khoản lỗ từ các tài sản này cũng lên tới gần 1.718 tỷ đồng, khiến chênh lệch giữa lãi và lỗ FVTPL chuyển sang trạng thái âm.

Nguyên nhân đáng kể đến từ sự suy giảm của khoản lãi bán tài sản tài chính. Trong quý III, lãi bán FVTPL chỉ đạt 89 tỷ đồng, so với gần 1.375 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, khoản lỗ bán tài sản tài chính tăng lên hơn 352 tỷ đồng.

Bên cạnh các giao dịch đã thực hiện, biến động đánh giá lại danh mục đầu tư cũng tác động mạnh đến kết quả kinh doanh. VIX ghi nhận cả chênh lệch tăng và chênh lệch giảm giá trị tài sản với quy mô lớn, phản ánh sự phân hóa giữa những khoản đầu tư đang nắm giữ.

Tại 30/9/2026, giá trị hợp lý của danh mục FVTPL tại VIX đạt hơn 23.099 tỷ đồng, tăng gần 59% so với đầu năm. Danh mục này chiếm khoảng 58% tổng tài sản, trong đó có cổ phiếu niêm yết, cổ phiếu chưa niêm yết, trái phiếu và các khoản ủy thác đầu tư.

Quy mô tài sản tự doanh mở rộng trong khi lợi nhuận suy giảm cho thấy sự khác biệt giữa giá trị danh mục tại một thời điểm và hiệu quả đầu tư ghi nhận trong kỳ. Một danh mục có giá trị lớn vẫn có thể phát sinh những khoản lỗ đáng kể nếu giá tài sản biến động bất lợi hoặc kết quả bán chứng khoán thấp hơn trước.

(Ảnh minh họa)

Tại VNDIRECT, hoạt động tự doanh cũng tạo sức ép lên lợi nhuận quý III. Doanh thu từ tài sản FVTPL đạt khoảng 1.137 tỷ đồng, trong khi khoản lỗ từ nhóm tài sản này tăng từ 355 tỷ đồng lên hơn 702 tỷ đồng. Kết quả kinh doanh đồng thời chịu ảnh hưởng từ sự suy giảm của doanh thu môi giới và chi phí hoạt động tăng.

Lợi nhuận sau thuế quý III của VNDIRECT đạt 329,5 tỷ đồng, giảm khoảng 65% so với cùng kỳ. Tại cuối tháng 9, danh mục FVTPL của công ty có giá trị hợp lý khoảng 22.612 tỷ đồng, tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản.

Trong các khoản đầu tư cổ phiếu niêm yết, VNDIRECT nắm giữ hơn 55 triệu cổ phiếu HSG với giá gốc khoảng 554 tỷ đồng. Giá trị hợp lý tại cuối tháng 9 chỉ còn gần 394 tỷ đồng, thấp hơn giá gốc khoảng 160 tỷ đồng.

Đây là mức chênh lệch giữa giá gốc và giá trị hợp lý tại thời điểm lập báo cáo, không đồng nghĩa toàn bộ khoản chênh lệch được ghi nhận vào kết quả kinh doanh riêng quý III. Tuy nhiên, khoản đầu tư cho thấy mức độ ảnh hưởng của biến động giá một cổ phiếu đối với giá trị danh mục của công ty chứng khoán.

Chứng khoán VietinBank cũng ghi nhận kết quả tự doanh kém tích cực. Lãi từ các tài sản FVTPL trong quý III giảm hơn 60%, xuống còn 152,2 tỷ đồng. Trong khi đó, lỗ từ tài sản FVTPL tăng lên hơn 193 tỷ đồng, so với khoảng 127,6 tỷ đồng cùng kỳ.

Sự suy giảm hiệu quả đầu tư, kết hợp với doanh thu môi giới giảm và chi phí lãi vay tăng, khiến lợi nhuận sau thuế quý III của công ty chỉ còn 4,98 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 98% so với cùng kỳ năm trước.

Lãi đã thực hiện và những khoản lợi nhuận trên sổ sách

Trong khi một số doanh nghiệp chịu áp lực lớn từ hoạt động tự doanh, Chứng khoán An Bình (ABS) lại ghi nhận kết quả tăng trưởng mạnh nhờ danh mục đầu tư tài chính.

Quý III/2026, lợi nhuận trước thuế của ABS đạt 376,5 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế gần 316 tỷ đồng, cao gấp 6,8 lần cùng kỳ. Đóng góp chủ yếu đến từ khoản lãi FVTPL đạt 411,8 tỷ đồng, cao hơn gần 20 lần quý III/2025.

Trong cơ cấu khoản lãi này, lãi bán tài sản tài chính đạt gần 268 tỷ đồng. Công ty đồng thời ghi nhận gần 110 tỷ đồng chênh lệch tăng do đánh giá lại tài sản, cùng hơn 34 tỷ đồng cổ tức và tiền lãi phát sinh từ danh mục đầu tư.

Sau khi trừ khoản lỗ FVTPL khoảng 37 tỷ đồng, hoạt động đầu tư tài chính tiếp tục đóng góp lớn vào kết quả kinh doanh của ABS. Ngược lại, doanh thu môi giới của công ty giảm 59%, xuống còn 15,4 tỷ đồng.

Báo cáo tài chính cho thấy trong tổng lợi nhuận trước thuế quý III của ABS, lợi nhuận đã thực hiện đạt khoảng 302,4 tỷ đồng, còn lợi nhuận chưa thực hiện khoảng 74,1 tỷ đồng. Phần lớn lợi nhuận trong quý đã được ghi nhận từ các hoạt động thực hiện, bên cạnh đóng góp từ đánh giá lại tài sản.

Tuy nhiên, tỷ trọng lợi nhuận chưa thực hiện cũng là một chỉ tiêu cần xem xét khi đánh giá chất lượng kết quả kinh doanh. Các khoản lãi đánh giá lại tài sản phản ánh thay đổi giá trị theo nguyên tắc kế toán tại thời điểm báo cáo, không nhất thiết đồng nghĩa doanh nghiệp đã thu được dòng tiền tương ứng.

Một trường hợp khác cho thấy tác động lớn của biến động giá tài sản là Chứng khoán APG. Trong quý III/2026, công ty ghi nhận khoản lỗ sau thuế 108 tỷ đồng, trái ngược với mức lãi 19 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.

Theo báo cáo tài chính, khoản lỗ đánh giá lại tài sản FVTPL của APG lên tới gần 119 tỷ đồng, chiếm phần lớn chi phí hoạt động phát sinh trong quý. Tại cuối tháng 9, danh mục cổ phiếu niêm yết của công ty có giá gốc khoảng 227 tỷ đồng, nhưng giá trị hợp lý chỉ còn khoảng 100 tỷ đồng.

Báo cáo tài chính bán niên đã soát xét của APG trước đó cho thấy danh mục cổ phiếu niêm yết tại ngày 30/6/2026 chỉ gồm cổ phiếu KOS của Công ty Cổ phần Kosy. Diễn biến giảm mạnh của giá trị danh mục trong quý III đã gây sức ép lớn lên kết quả kinh doanh.

Các trường hợp VIX, VNDIRECT, ABS và APG cho thấy hiệu quả tự doanh phụ thuộc không chỉ vào quy mô vốn đầu tư mà còn vào cơ cấu tài sản, thời điểm mua bán và biến động giá thị trường. Ngay trong nhóm tài sản FVTPL, cổ phiếu niêm yết, cổ phiếu chưa niêm yết, trái phiếu và các công cụ tài chính khác có đặc điểm rủi ro và khả năng thanh khoản khác nhau. Vì vậy, doanh thu hoặc lãi FVTPL đơn lẻ chưa đủ phản ánh toàn bộ hiệu quả tự doanh nếu không xem xét đồng thời các khoản lỗ và chênh lệch đánh giá lại.

Hoàng Phan

Link gốc