Sự khan hiếm các nguyên tố đất hiếm quan trọng như yttrium và scandium đang khiến chuỗi cung ứng công nghệ cao của Mỹ chịu sức ép ngày càng lớn. Khi nguồn cung vẫn phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc, những gián đoạn gần đây làm dấy lên lo ngại về rủi ro sản xuất trong các ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn.

Các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng cho ngành hàng không vũ trụ và bán dẫn của Mỹ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt đất hiếm ngày càng nghiêm trọng. Theo các nguồn tin nội bộ, hai nhà cung cấp đã phải từ chối một số khách hàng do nguồn cung cạn kiệt. Diễn biến này xảy ra chỉ vài tuần trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh.

Thiếu hụt tập trung vào các nguyên tố then chốt

Tình trạng thiếu hụt chủ yếu liên quan đến yttrium và scandium, hai nguyên tố thuộc nhóm 17 nguyên tố đất hiếm. Dù chỉ được sử dụng với lượng nhỏ, chúng đóng vai trò thiết yếu trong công nghệ quốc phòng, hàng không vũ trụ và chất bán dẫn. Nguồn cung toàn cầu của các nguyên tố này hiện gần như phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc.

Dù Bắc Kinh đã cho phép nối lại nhiều hoạt động xuất khẩu đất hiếm sau khi áp đặt hạn chế vào tháng 4 năm ngoái, dữ liệu hải quan cho thấy các lô hàng vẫn hiếm khi tới được Mỹ, bất chấp thỏa thuận hòa giải thương mại đạt được hồi tháng 10.

Số liệu cho thấy Trung Quốc chỉ xuất khẩu 17 tấn sản phẩm yttrium sang Mỹ trong 8 tháng sau khi các biện pháp kiểm soát được áp dụng.

Việc giảm căng thẳng thương mại, một phần dựa trên giả định Trung Quốc tạm dừng hạn chế xuất khẩu khoáng sản chiến lược, dự kiến sẽ là chủ đề trọng tâm khi lãnh đạo hai nước gặp nhau vào tháng 3.

Một vấn đề nan giải đặc biệt là yttrium, nguyên liệu được sử dụng trong lớp phủ chịu nhiệt giúp bảo vệ động cơ và tuabin khỏi nóng chảy ở nhiệt độ cao. Nếu không được phủ lớp bảo vệ này thường xuyên, động cơ không thể vận hành an toàn.

Kể từ khi Reuters lần đầu đưa tin về tình trạng thiếu hụt yttrium vào tháng 11, giá của nguyên tố này đã tăng 60% và hiện cao gấp khoảng 69 lần so với một năm trước. Theo các giám đốc điều hành và thương nhân, một số nhà sản xuất lớp phủ đã bắt đầu phân phối nguyên liệu theo định mức.

Giá yttrium không ngừng tăng cao.

Lãnh đạo hai công ty Bắc Mỹ chuyên mua yttrium để sản xuất lớp phủ cho biết họ buộc phải tạm dừng sản xuất do thiếu nguồn cung. Một công ty thậm chí đã từ chối khách hàng nhỏ và khách hàng nước ngoài để ưu tiên các đối tác lớn, bao gồm các nhà sản xuất động cơ.

Theo một nguồn tin am hiểu trực tiếp vấn đề, một doanh nghiệp khác trong chuỗi cung ứng vật liệu phủ gần đây đã cạn nguyên liệu và ngừng bán các sản phẩm chứa oxit yttrium.

Mặc dù tình trạng thiếu hụt chưa ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất động cơ phản lực hoặc chip, một quan chức chính phủ Mỹ cho biết một số nhà sản xuất trong nước đang phải đối mặt với tình trạng “thiếu hụt” một số nguyên tố đất hiếm nhập từ Trung Quốc.

Số liệu cho thấy Trung Quốc chỉ xuất khẩu 17 tấn sản phẩm yttrium sang Mỹ trong 8 tháng sau khi các biện pháp kiểm soát được áp dụng - một con số quá thấp so với 333 tấn trong tám tháng trước đó.

Một quan chức Nhà Trắng khẳng định chính quyền cam kết đảm bảo doanh nghiệp Mỹ tiếp cận được các khoáng sản thiết yếu, thông qua đàm phán với Trung Quốc, giám sát việc tuân thủ thỏa thuận song phương, đồng thời phát triển các chuỗi cung ứng thay thế khi cần thiết.

Áp lực gia tăng với ngành hàng không vũ trụ và bán dẫn

Chuyên gia chuỗi cung ứng hàng không vũ trụ Kevin Michaels, giám đốc điều hành công ty tư vấn AeroDynamic Advisory, cho biết nguồn cung yttrium thấp chưa ảnh hưởng tới sản xuất động cơ, nhưng các nhà sản xuất vẫn hết sức lo ngại.

Ông nhận định đây là một ví dụ rõ ràng cho thấy Trung Quốc đang thể hiện sức mạnh trong lĩnh vực đất hiếm.

Ngoài yttrium, các nhà sản xuất chất bán dẫn của Mỹ cũng đang thiếu scandium - yếu tố có thể đe dọa sản xuất chip 5G thế hệ mới.

Các nhà sản xuất động cơ hiện đã gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu phụ tùng thay thế từ các hãng hàng không, đồng thời phải tăng sản lượng theo đà mở rộng sản xuất của Boeing và Airbus.

Các nhà sản xuất động cơ như GE Aerospace, Pratt & Whitney (thuộc RTX) và Honeywell từ chối bình luận.

Ngoài yttrium, các nhà sản xuất chất bán dẫn của Mỹ cũng đang thiếu scandium - yếu tố có thể đe dọa sản xuất chip 5G thế hệ mới. Theo Dylan Patel, nhà sáng lập kiêm CEO công ty nghiên cứu SemiAnalysis, sản lượng scandium toàn cầu chỉ vài chục tấn mỗi năm.

Nguyên tố này đóng vai trò quan trọng trong pin nhiên liệu, hợp kim nhôm chuyên dụng cho hàng không vũ trụ, cũng như quy trình xử lý và đóng gói chip tiên tiến. Patel cho biết các nhà sản xuất bán dẫn lớn của Mỹ phụ thuộc vào scandium để chế tạo linh kiện có mặt trong hầu hết điện thoại thông minh và trạm gốc 5G.

Hai nguồn tin trong ngành cho biết các nhà sản xuất chip Mỹ gần đây bị chậm cấp giấy phép xuất khẩu scandium từ Trung Quốc và đã liên hệ Washington để tìm giải pháp. Dù một số doanh nghiệp mua từ nhà cung cấp nước thứ ba, Trung Quốc yêu cầu hồ sơ cấp phép phải khai báo người dùng cuối.

Một quan chức Mỹ nhận định ngành bán dẫn dường như đang bị nhắm mục tiêu.

Hiện Mỹ chưa có bất kỳ nguồn sản xuất scandium nội địa nào, cũng không có nguồn thay thế hoạt động ngoài Trung Quốc. Theo Patel, lượng dự trữ hiện tại chỉ đủ duy trì trong vài tháng chứ không phải nhiều năm.

Theo Reuters

Thanh Tú

Link gốc