Trong nỗ lực nâng cao tốc độ ra quyết định và thích ứng với những phương thức tác chiến mới dựa trên công nghệ, Chính phủ Nhật Bản đang xem xét đưa trí tuệ nhân tạo (AI) sản xuất trong nước vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát cốt lõi phục vụ hoạt động của các đơn vị thuộc Lực lượng Phòng vệ (SDF).

Theo nhiều quan chức Chính phủ Nhật Bản, đây sẽ là lần đầu tiên AI được tích hợp vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát của SDF. Chính sách sử dụng AI trong lĩnh vực này dự kiến sẽ được đưa vào 3 văn kiện an ninh quan trọng của Nhật Bản, trong đó có Chiến lược An ninh Quốc gia, dự kiến được sửa đổi vào cuối năm nay.

Chỉ huy và kiểm soát trong quân đội bao gồm toàn bộ quá trình từ đánh giá tình hình và các mối đe dọa, xây dựng phương án ứng phó cho các đơn vị SDF đến việc đưa ra mệnh lệnh tác chiến. Trong bối cảnh các công nghệ như thiết bị bay không người lái (UAV), vệ tinh và cảm biến ngày càng phát triển, lượng dữ liệu cần xử lý để phục vụ các quyết định tác chiến, trong đó có phòng thủ tên lửa, cũng tăng nhanh. Do đó, nâng cao khả năng thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu trong thời gian ngắn đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Chính phủ Nhật Bản dự kiến sử dụng AI để thu thập, phân tích và đánh giá thông tin, qua đó hỗ trợ các chỉ huy SDF đưa ra quyết định nhanh chóng. Vì lý do an ninh kinh tế, trong đó có yêu cầu bảo mật, Nhật Bản ưu tiên sử dụng AI do các doanh nghiệp trong nước phát triển nhưng có thể kết hợp với những công nghệ AI tiên tiến của nước ngoài.

Ứng viên sáng giá nhất cho vai trò AI nội địa của Nhật Bản là "Sakana Fugu", một sản phẩm do công ty khởi nghiệp Sakana AI (trụ sở tại Tokyo) phát triển. Công nghệ này sử dụng mô hình “điều phối”, trong đó một AI trung tâm đóng vai trò như “tháp chỉ huy”, phân chia các nhiệm vụ xử lý cho nhiều hệ thống AI khác. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả xử lý với chi phí thấp hơn.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng có kế hoạch kết hợp AI nội địa với các hệ thống AI tiên tiến đang được sử dụng ở nước ngoài nhằm đạt được cả yêu cầu về an toàn và năng lực xử lý ở trình độ cao. Quân đội Mỹ hiện đã sử dụng “Maven Smart System” do công ty AI Palantir Technologies phát triển trong hoạt động chỉ huy, kiểm soát và một số hoạt động quân sự thực tế.

Vào ngày 7/8 vừa qua, Bộ Quốc phòng Nhật Bản đã công bố bộ khung của 2 văn kiện an ninh bao gồm Chiến lược Phòng thủ Quốc gia, trong đó nêu rõ phương châm nâng cao tốc độ và độ chính xác của việc ra quyết định nhờ sự hỗ trợ của AI. Trong các kiến nghị được tổng hợp vào tháng 6, đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền kêu gọi xây dựng "chủ quyền AI", cho phép Nhật Bản tự chủ lựa chọn và vận hành các hệ thống AI.

Song song với việc tăng cường sử dụng AI, Nhật Bản cũng đang đẩy mạnh bảo vệ an ninh mạng cho chính các thiết bị quốc phòng. Theo Nikkei Asia, Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự kiến từ năm 2027 bắt đầu tích hợp phần mềm an ninh mạng vào các hệ thống radar, máy bay chiến đấu và thiết bị do Lực lượng Phòng vệ trên không vận hành, sau đó mở rộng sang các phương tiện không người lái và robot sử dụng AI.

Phần mềm an ninh mạng do công ty NodeX có trụ sở tại Tokyo phát triển sẽ gán một mã nhận dạng điện tử không thể thay đổi cho từng thiết bị để xác thực, qua đó phân biệt thiết bị hợp pháp với thiết bị giả mạo. Phần mềm liên tục giám sát hoạt động của từng thiết bị và tự động chặn liên lạc nếu phát hiện truy cập trái phép hoặc mã độc, nhằm ngăn chặn nguy cơ sự cố từ một thiết bị lan sang các hệ thống xung quanh.

Đây là một phần trong chiến lược an ninh mạng dựa trên nguyên tắc “zero trust” (tạm dịch: “Không tin bất kỳ ai”) mà Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự kiến xây dựng vào cuối tài khóa 2026. Theo mô hình trên, ngay cả thiết bị và đường truyền nằm bên trong một tổ chức cũng không mặc nhiên được coi là an toàn mà phải liên tục được xác thực.

Trước đây, các biện pháp an ninh mạng của Bộ Quốc phòng Nhật Bản chủ yếu tập trung bảo vệ hệ thống nội bộ và đường truyền liên lạc, trong khi bản thân các thiết bị quân sự vẫn có nguy cơ trở thành mục tiêu tấn công. Các radar của Lực lượng Phòng vệ trên không và nhiều thiết bị khác được kết nối với Hệ thống Phòng không mặt đất tích hợp (JADGE), một hệ thống có vai trò quan trọng trong phòng thủ tên lửa.

Trong bối cảnh SDF đang phát triển việc sử dụng AI trên các thiết bị bay không người lái và dự kiến tăng cường triển khai các hệ thống có khả năng hoạt động tự chủ, yêu cầu bảo đảm an ninh mạng ngày càng trở nên cấp thiết. Các cuộc tấn công mạng có thể khiến thiết bị nhận lệnh độc hại hoặc dữ liệu bị can thiệp, trong khi việc phát hiện những bất thường chỉ bằng phương thức giám sát của con người sẽ ngày càng khó khăn.

Thành Hữu (TTXVN)

Link gốc