Việc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp chưa giúp chứng khoán Việt Nam đảo chiều dòng vốn ngoại. Trái lại, nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục bán ròng với quy mô lớn, trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu dịch chuyển và cạnh tranh thu hút vốn ngày càng gay gắt.
Nâng hạng nhưng dòng vốn ngoại chưa đảo chiều
Sau khi Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp ngày 21/9, giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài vẫn duy trì trạng thái bán ròng áp đảo. Trong những phiên giao dịch kể từ thời điểm này, HoSE chỉ ghi nhận 3 phiên khối ngoại không bán ròng. Tổng giá trị bán ròng kể từ khi nâng hạng tới nay đạt gần 30.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 1/4 giá trị bán ròng từ đầu năm.
Riêng tháng 10/2026, áp lực rút vốn tiếp tục gia tăng khi nhà đầu tư nước ngoài bán ròng trong 20/22 phiên giao dịch. Đáng chú ý, phiên 9/10 ghi nhận giá trị bán ròng hơn 9.700 tỷ đồng.
Tổng giá trị bán ròng trong tháng được ghi nhận ở mức hơn 24.000 tỷ đồng, tăng gấp 5 lần so với tháng trước. Giá trị bán ròng trong tháng 10 chiếm khoảng 20% tổng giá trị bán ròng kể từ đầu năm. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại HoSE đã chạm xuống mức thấp nhất trong gần 8 năm, chạm đáy trong phiên 19/10 khi giảm về 12,93%.
Tính đến ngày 3/11, khối ngoại đã bán ròng 121.000 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán. Như vậy, năm 2026 tiếp tục ghi nhận tình trạng bán ròng kéo dài khi chưa có tháng nào dòng vốn ngoại chuyển sang mua ròng cổ phiếu Việt Nam.
Đáng chú ý, quy mô bán ròng hiện đã tiến sát các mức kỷ lục từng ghi nhận trong năm trước. Năm 2025, khối ngoại bán ròng tổng cộng 125.000 tỷ đồng. Đây là năm bán ròng thứ ba liên tiếp trong chuỗi 5/6 năm gần đây của nhà đầu tư nước ngoài.
Diễn biến này tạo ra sự tương phản với kỳ vọng về dòng vốn hàng tỷ USD có thể đổ vào thị trường sau khi nâng hạng. Không chỉ chịu sức ép từ giao dịch khối ngoại, thị trường còn ghi nhận diễn biến kém tích cực về điểm số và thanh khoản. VN-Index giảm điểm trong cả tháng 9 và tháng 10, nhiều lần đánh mất mốc 1.700 điểm. Dòng tiền chảy vào chứng khoán cũng xuống mức thấp nhất trong hơn một năm.
Lý giải về động thái bán ròng của khối ngoại sau sự kiện nâng hạng, ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch HĐQT FiinGroup cho rằng, nâng hạng tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các quỹ đầu tư thụ động, trong khi phần lớn dòng vốn rút khỏi thị trường Việt Nam thời gian qua đến từ các quỹ chủ động.
Với nhóm quỹ chủ động, quyết định đầu tư dựa trên đánh giá riêng về triển vọng doanh nghiệp, định giá, rủi ro và khả năng sinh lời. Do đó, việc thị trường được nâng hạng không đồng nghĩa các quỹ sẽ đồng loạt gia tăng tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam. Nhà đầu tư tổ chức vẫn có thể bán ra nếu nhận thấy cơ hội sinh lời tại thị trường khác hấp dẫn hơn hoặc rủi ro của doanh nghiệp không còn phù hợp với chiến lược.
Ông Thuân cho biết, hoạt động bán ra thời gian qua tập trung ở các cổ phiếu chịu ảnh hưởng từ xu hướng công nghệ AI, những khoản đầu tư đã đạt mức lợi nhuận kỳ vọng để chốt lời hoặc doanh nghiệp có vấn đề về quản trị.
Trong khi đó, các quỹ thụ động phân bổ vốn dựa trên chỉ số tham chiếu. Dòng tiền vào thị trường vì thế phụ thuộc vào thời điểm Việt Nam được đưa vào các bộ chỉ số, tỷ trọng phân bổ và quy mô tài sản của từng quỹ.
Ở góc nhìn của công ty chứng khoán, ông Johan Nyvene - Chủ tịch HĐQT Chứng khoán TP. HCM (HSC) lưu ý, quá trình chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi là kết quả của nhiều năm chuẩn bị. Dòng vốn tổ chức không nhất thiết xuất hiện ngay sau quyết định nâng hạng. Các quỹ có thể phân bổ theo từng giai đoạn hoặc trì hoãn giải ngân nếu điều kiện thị trường chưa thuận lợi.
Sự khác biệt giữa hai nhóm quỹ lý giải phần nào thực tế dòng vốn ngoại chưa đảo chiều. Trong khi các quỹ chủ động vẫn có thể bán ra theo đánh giá riêng, dòng vốn thụ động cần thêm thời gian để triển khai theo lộ trình.
Cuộc cạnh tranh thu hút vốn giữa các thị trường mới nổi
Bên cạnh đặc thù hoạt động của từng nhóm quỹ, dòng vốn ngoại còn chịu tác động từ những biến động của kinh tế và thị trường tài chính toàn cầu.
Xung đột tại khu vực eo biển Hormuz làm gia tăng cú sốc giá dầu, tạo thêm áp lực lạm phát và khiến các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thận trọng, thắt chặt. Mặt bằng lãi suất USD và lãi suất tại nhiều nền kinh tế lớn vẫn ở mức cao, khiến các tài sản có mức độ rủi ro thấp duy trì sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Cùng với đó, dòng vốn quốc tế có xu hướng dịch chuyển khi nhà đầu tư chốt lời tại những thị trường từng tăng nóng và chuyển sang các tài sản mang tính phòng thủ. Điều này khiến các thị trường mới nổi phải cạnh tranh quyết liệt hơn để thu hút nguồn vốn toàn cầu.
Bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán OCBS, cho rằng các quỹ quốc tế luôn đặt Việt Nam trong tương quan với nhiều thị trường và loại tài sản khác nhau. Quyết định phân bổ vốn không chỉ phụ thuộc vào triển vọng riêng của Việt Nam mà còn chịu ảnh hưởng từ lãi suất toàn cầu, tỷ giá, mức độ chấp nhận rủi ro và cơ hội đầu tư tại những thị trường khác.
Đối với nhà đầu tư tổ chức, yếu tố quan trọng không chỉ là lợi suất kỳ vọng mà còn là mức sinh lời sau khi tính đến rủi ro. Nhà đầu tư nước ngoài có thể đạt lợi nhuận tốt trên cổ phiếu bằng VND, nhưng biến động tỷ giá có thể làm thay đổi đáng kể hiệu quả đầu tư khi quy đổi sang đồng tiền của họ. Vì vậy, bên cạnh triển vọng tăng giá, các quỹ còn xem xét chi phí phòng ngừa rủi ro, thanh khoản và khả năng thoái vốn.
Bà Hạnh nhận định mỗi quỹ có cách tiếp cận khác nhau. Các quỹ theo chỉ số sẽ điều chỉnh danh mục theo lộ trình, trong khi quỹ chủ động có thể lựa chọn thời điểm giải ngân phù hợp hơn. Do đó, dòng vốn vào Việt Nam có thể diễn biến nhanh hoặc chậm tùy thuộc điều kiện tài chính quốc tế và mức độ hấp dẫn tương đối của thị trường.
Ở góc độ cạnh tranh thu hút vốn, ông Dominic Scriven, nhà sáng lập và Chủ tịch HĐQT Dragon Capital, cho biết qua các cuộc trao đổi với đối tác tại những trung tâm tài chính lớn trên thế giới, ông nhận thấy đang diễn ra một "cuộc chiến khốc liệt" giữa các thị trường mới nổi nhằm thu hút nguồn vốn toàn cầu.
Theo ông Scriven, dòng tiền quốc tế hiện bị hút mạnh vào các lĩnh vực công nghệ và AI. Vì vậy, khó khăn trong thu hút vốn không phải câu chuyện riêng của Việt Nam mà là thách thức chung của nhiều quốc gia.
Trong bối cảnh đó, nâng hạng mới chỉ là điều kiện thuận lợi để cải thiện khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế, chưa phải bảo đảm cho một chu kỳ giải ngân ngay lập tức. Theo bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh, những yếu tố Việt Nam có thể chủ động là duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm tính nhất quán trong chính sách, tiếp tục cải cách thị trường và nâng cao chất lượng các cơ hội đầu tư.
Hải Đường
Link gốc