Báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ghi nhận lãi sau thuế 51.881 tỉ đồng, cao gấp 6,3 lần năm trước. Nhưng ngay sau khi con số này được chú ý, chính EVN lại phát đi thông tin nhấn mạnh rằng công ty mẹ vẫn còn lỗ lũy kế 5.611 tỉ đồng. Khoảng cách giữa hai con số, và việc tập đoàn chọn nhấn vào con số nào, là phần đáng chú ý nhất của câu chuyện.
Tối muộn 7-6, EVN có thông tin chính thức về báo cáo tài chính năm 2025 đã được Công ty TNHH Kiểm toán Deloitte Việt Nam soát xét. Động thái này diễn ra sau khi báo cáo với các khoản lãi lớn và số dư tiền gửi 152.000 tỉ đồng tại ngân hàng thu hút sự quan tâm. Đặt cạnh nhau, bản báo cáo và phản hồi của EVN cho thấy bức tranh tài chính của tập đoàn không thể tóm gọn trong một con số duy nhất.
Trạng thái “đã hết lỗ” và “vẫn còn lỗ” cùng đúng, tùy thuộc người đọc nhìn ở cấp hợp nhất hay công ty mẹ.
Một khoản lãi, hai cách đọc
Ở cấp hợp nhất, năm 2025 EVN đạt doanh thu thuần 645.658 tỉ đồng, tăng hơn 11%, trong khi giá vốn chỉ tăng 3,5%, giúp lợi nhuận gộp đạt 96.351 tỉ đồng, tăng tới 94%. Lãi sau thuế hợp nhất 51.881 tỉ đồng đã xóa khoản lỗ lũy kế 38.556 tỉ đồng kéo dài nhiều năm, đưa lợi nhuận chưa phân phối hợp nhất lên 5.533 tỉ đồng.
Tuy nhiên, theo chính EVN, đây là số liệu của toàn tập đoàn. Ở báo cáo riêng của công ty mẹ, pháp nhân trực tiếp mua điện đầu nguồn và là cơ sở để báo cáo Bộ Công Thương về giá điện, lãi sau thuế năm 2025 là 39.762 tỉ đồng và lỗ lũy kế đến hết năm vẫn còn 5.611 tỉ đồng. Như vậy, trạng thái “đã hết lỗ” và “vẫn còn lỗ” cùng đúng, tùy thuộc người đọc nhìn ở cấp hợp nhất hay công ty mẹ.
Điều đáng chú ý là EVN chủ động đề nghị nhìn nhận kết quả qua số liệu công ty mẹ hoặc số liệu hợp nhất toàn tập đoàn, đồng thời lưu ý con số lỗ 5.611 tỉ đồng của công ty mẹ đã được báo cáo Bộ Công Thương. Bối cảnh của đề nghị này là quá trình sửa Luật Điện lực, trong đó cơ quan quản lý đề xuất các chi phí chưa được tính hết trong một lần điều chỉnh giá sẽ được cộng dồn, phân bổ vào các kỳ điều chỉnh sau. Dư luận có quyền đặt câu hỏi vì sao một tập đoàn vừa báo lãi kỷ lục lại nhấn mạnh phần kém tích cực hơn của bức tranh.
Lãi hợp nhất 51.881 tỉ đồng, trong đó phần thuộc công ty mẹ là 50.511 tỉ đồng. Trong khi đó, lãi riêng của công ty mẹ chỉ 39.762 tỉ đồng. Phép trừ đơn giản cho thấy phần chênh lệch hơn 10.000 tỉ đồng đến từ kết quả của các công ty con mà EVN nắm quyền kiểm soát, gồm các đơn vị phát điện, truyền tải và phân phối. Nói cách khác, một phần đáng kể “lãi của tập đoàn” được tạo ra bởi các đơn vị bán điện cho chính công ty mẹ. Đây là điểm cần làm rõ, bởi nó đặt ra câu hỏi về cơ chế giá nội bộ giữa công ty mẹ và các tổng công ty phát điện.
Mức tăng lợi nhuận cũng cần được đặt đúng nguyên nhân. Doanh thu chỉ tăng 11% nhưng lợi nhuận gộp tăng 94%, nghĩa là biên lợi nhuận giãn rộng chủ yếu nhờ chi phí đầu vào được kiềm chế, khi giá vốn chỉ tăng 3,5%. Với một doanh nghiệp mà nhiên liệu chiếm tỉ trọng lớn trong giá thành, mức tăng giá vốn thấp này phản ánh giá than, khí, dầu hạ nhiệt so với giai đoạn 2022–2023, thời kỳ EVN lỗ tới 50.029 tỉ đồng. Năm 2025, EVN chỉ điều chỉnh giá điện một lần, vào ngày 10-5, với mức tăng 4,8% và áp dụng cho hơn nửa năm. Một lần tăng giá ở mức đó, theo tính toán, khó có thể tự giải thích toàn bộ mức tăng doanh thu bán điện hơn 64.000 tỉ đồng. Điều này hàm ý khoản lãi năm 2025 mang tính chu kỳ theo giá hàng hóa nhiều hơn là một cải thiện cấu trúc bền vững.
Khối tiền gửi 152.000 tỉ và phép so sánh chưa cân xứng
Trên bảng cân đối kế toán, tổng tài sản EVN vượt 783.089 tỉ đồng, tiền và tương đương tiền hơn 20.000 tỉ đồng, tiền gửi có kỳ hạn tăng 78% lên 132.388 tỉ đồng, tổng số dư tiền gửi hợp nhất khoảng 152.000 tỉ đồng và mang về hơn 3.700 tỉ đồng doanh thu tài chính.
Phản hồi của EVN lập luận rằng con số 152.000 tỉ đồng là tổng hợp từ tất cả đơn vị thành viên và vẫn chưa đủ để trả nợ ngay, khi so với dư nợ ngắn hạn hơn 227.000 tỉ đồng, tiền mua điện từ các nhà máy ngoài EVN hơn 118.000 tỉ đồng và các khoản vay đến hạn hơn 47.000 tỉ đồng. Lập luận này có cơ sở ở chỗ tiền gửi nằm rải rác tại nhiều pháp nhân độc lập và đi kèm khối nợ rất lớn.
Tuy nhiên, cách so sánh cần được hiểu thận trọng. Số dư tiền gửi là số tại một thời điểm, trong khi khoản hơn 118.000 tỉ đồng mua điện ngoài EVN có dáng dấp một dòng chi của cả năm. Đặt một số dư cạnh một dòng chi cả năm dễ tạo cảm giác thiếu hụt lớn hơn thực tế. Thước đo thanh khoản chuẩn mực là so sánh tài sản ngắn hạn với nợ ngắn hạn, chứ không phải riêng tiền gửi với một nhóm nghĩa vụ được chọn. Ngoài ra, con số vay 47.000 tỉ đồng xuất hiện ở cả “vay đến hạn” và “vay ngắn hạn”, cần được làm rõ là một khoản hay hai.
Hơn nữa, EVN đang thiếu tiền mà tiền gửi kỳ hạn vẫn tăng 78% là mâu thuẫn đáng hỏi nhất. EVN lý giải phải duy trì số dư tiền lớn để mở thư tín dụng, thanh toán nhiên liệu và trả tiền mua điện hằng tháng, tức nhu cầu tiền mặt linh hoạt và tức thời. Nhưng riêng tiền gửi có kỳ hạn, vốn là khoản bị khóa trong một thời gian nhất định, lại tăng tới 78%. Hai điều này khó đi cùng nhau. Hoặc thanh khoản không eo hẹp như mô tả, hoặc phần lớn tiền đang nằm tại các công ty con và không dễ điều chuyển về công ty mẹ. Cả hai khả năng đều cần được giải thích, và cả hai đều làm yếu lập luận phải giữ tiền để sẵn sàng trả nợ.
Hai vấn đề kiểm toán nhấn mạnh
Dù báo lãi lớn, Deloitte Việt Nam vẫn nêu hai vấn đề cần nhấn mạnh, là việc EVN đang tiếp tục làm việc với cơ quan thẩm quyền để hoàn thiện phương án điều chỉnh vốn điều lệ và đánh giá lại tài sản. Đây không phải chi tiết phụ. Việc đánh giá lại tài sản có thể làm thay đổi giá trị tài sản, vốn chủ sở hữu và mức khấu hao, qua đó ảnh hưởng tới lợi nhuận các kỳ sau và tới chính kết luận đã hết lỗ. “Vấn đề cần nhấn mạnh” nghĩa là kiểm toán không ngoại trừ ý kiến nhưng lưu ý vẫn còn yếu tố chưa được chốt lại. Bản thân khoản lợi nhuận chưa phân phối hợp nhất 5.533 tỉ đồng cũng được EVN nói rõ là chưa tính tới việc trích lập các quỹ và phương án phân phối lợi nhuận tại các công ty con, nên còn có thể thay đổi.
Sau hai văn bản, một số thông tin mà dư luận quan tâm vẫn chưa được nêu. Đó là tổng dư nợ vay và chi phí lãi vay, để biết tập đoàn vừa gửi tiền lấy hơn 3.700 tỉ đồng vừa đi vay với lãi suất nào, bởi trạng thái tài chính ròng mới phản ánh đúng sức khỏe. Đó là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, phép thử thật của thanh khoản thay vì thông tin số dư cuối kỳ. Và đó là cơ cấu khoản lãi 51.881 tỉ đồng, tách rõ phần do điều chỉnh giá điện, phần do giá nhiên liệu giảm và phần do đóng góp của các công ty con.
Khoản lãi kỷ lục năm 2025 là có thật và đáng ghi nhận. Nhưng nó không nên được hiểu như bằng chứng rằng EVN đã hết khó, cũng như khối tiền gửi 152.000 tỉ đồng không nên được hiểu như bằng chứng rằng tập đoàn dư dả. Câu chuyện thực nằm ở khoảng cách giữa các con số, và ở việc mỗi bên chọn nhấn vào con số phục vụ lập luận của mình.
Trung Việt
Link gốc