Chi phí vay tăng, thâm hụt ngân sách kéo dài và gánh nặng nợ công ngày càng lớn đang làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng nợ mới tại châu Âu, với Pháp ở tâm điểm.
Trong phần lớn thập kỷ qua, trái phiếu chính phủ Pháp được xem là một trong những tài sản nợ có độ an toàn cao tại châu Âu, với lợi suất không chênh lệch quá lớn so với trái phiếu chính phủ Đức. Tuy nhiên, quan điểm này đang thay đổi khi những lo ngại về tình hình tài khóa và khả năng kiểm soát nợ công của Pháp gia tăng.
Tuần trước, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm vọt lên tới 5%/năm, ghi nhận mức cao nhất kể từ tháng 7/2002. Chênh lệch lợi suất với trái phiếu Đức kỳ hạn tương đương cũng nới rộng lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro năm 2011 - 2012.
Tuần trước, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm vọt lên tới 5%/năm, ghi nhận mức cao nhất kể từ tháng 7/2002.
Đáng chú ý, Pháp hiện phải trả chi phí vay cao hơn cả Italy và Hy Lạp, hai quốc gia từng là tâm điểm của cuộc khủng hoảng nợ công khu vực đồng euro. Chi phí huy động vốn tăng không chỉ gây sức ép lên ngân sách mà còn tác động tới mặt bằng lãi suất đối với hộ gia đình và doanh nghiệp, đồng thời làm gia tăng gánh nặng trả lãi của chính phủ.
Nợ công Pháp tăng lên 119% GDP
Gốc rễ của vấn đề nằm ở tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài. Chính phủ Pháp liên tục chi tiêu vượt nguồn thu từ thuế và phải vay để bù đắp phần thiếu hụt.
Năm 2026, thâm hụt ngân sách của Pháp được dự báo ở mức 5,4% GDP, cao hơn đáng kể giới hạn 3% GDP theo quy định của Liên minh châu Âu (EU).
Những khoản thâm hụt kéo dài đã đẩy nợ công lên mức cao. Theo Cơ quan Thống kê Quốc gia Pháp (INSEE), nợ công đạt 3,6 nghìn tỷ euro (khoảng 4,2 nghìn tỷ USD) trong quý II/2026, tương đương 119% GDP, tăng từ 115,6% GDP cùng kỳ năm trước.
Lợi suất trái phiếu Chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm tăng lên 5%, cao nhất kể từ tháng 7/2002, trong khi chênh lệch lợi suất với trái phiếu Đức cùng kỳ hạn lên mức cao nhất kể từ khủng hoảng nợ eurozone 2011-2012.
Rủi ro trở nên đáng chú ý hơn khi thị trường bắt đầu nghi ngờ về khả năng thực thi các kế hoạch củng cố tài khóa của Paris.
Tuần trước, chính phủ của Thủ tướng Sébastien Lecornu trình dự thảo ngân sách năm 2027, đề xuất các biện pháp tiết kiệm chi tiêu và tăng nguồn thu với tổng giá trị khoảng 54 tỷ euro. Mục tiêu là đưa thâm hụt ngân sách xuống 5% GDP vào năm tới.
Khoảng 2/3 mức điều chỉnh dự kiến đến từ kiểm soát chi tiêu, phần còn lại từ tăng thuế và các khoản đóng góp. Các biện pháp đáng chú ý gồm tiết kiệm 6 tỷ euro đối với lương hưu và 6 tỷ euro trong lĩnh vực y tế. Tuy nhiên, kế hoạch này chưa đủ để trấn an thị trường.
Ông Stéphane Colliac, chuyên gia kinh tế tại BNP Paribas, cho biết Pháp đã không đạt các mục tiêu ngân sách trong 3/4 năm từ 2023 đến 2026. Theo tính toán của ông, chi phí trả lãi và chi tiêu quốc phòng đều tăng, khiến chính phủ Pháp phải tìm cách tiết kiệm tương đương khoảng 1% GDP chỉ để giảm thâm hụt 0,4 điểm phần trăm.
Áp lực còn đến từ nhu cầu tái cấp vốn. Kho bạc Pháp dự kiến phát hành 340 tỷ euro trái phiếu trong năm 2027, tăng 20 tỷ euro so với năm nay, trong bối cảnh các khoản vay được thực hiện trong thời kỳ đại dịch đến hạn.
Ngay cả khi các kế hoạch hiện tại được thực hiện đúng tiến độ, ông Colliac dự báo nợ công của Pháp sẽ tăng lên 121% GDP vào năm 2027 và chỉ ổn định ở khoảng 124% GDP vào năm 2032.
Lợi suất trái phiếu Pháp kỳ hạn 10 năm tăng lên 5% chưa phải dấu hiệu duy nhất đáng chú ý. Quan trọng hơn là tốc độ tăng lợi suất và mức nới rộng chênh lệch so với Đức.
Chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu Pháp và trái phiếu Bund kỳ hạn tương đương của Đức đã lên tới 152 điểm cơ bản, tương đương 1,52 điểm phần trăm, mức từng xuất hiện trong cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro năm 2011.
Các chiến lược gia của Intesa Sanpaolo, do ông Gian Marco Salcioli dẫn đầu, cho rằng tốc độ tăng lợi suất có ý nghĩa quan trọng hơn bản thân mức lợi suất. Khi lợi suất tăng quá nhanh, mối quan tâm của thị trường có thể chuyển từ chi phí huy động vốn sang khả năng trả nợ.
Theo ông Salcioli, diễn biến này có thể khiến rủi ro lãi suất chuyển thành rủi ro tín dụng rộng hơn đối với Pháp.
Cuộc khủng hoảng có thể đi xa đến đâu?
Áp lực đối với Pháp đã bắt đầu tạo hiệu ứng lan tỏa trên thị trường trái phiếu khu vực đồng euro.
Các chiến lược gia của ING, Michiel Tukker và Benjamin Schroeder, cho biết chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu chính phủ Italy, Hy Lạp với trái phiếu Bund của Đức đã nới rộng gần 15 điểm cơ bản trong giai đoạn thị trường biến động vì tình hình tài khóa của Pháp.
Theo Cơ quan Thống kê Quốc gia Pháp (INSEE), nợ công đạt 3,6 nghìn tỷ euro (khoảng 4,2 nghìn tỷ USD) trong quý II/2026, tương đương 119% GDP.
“Bài toán nợ công không còn là vấn đề riêng của Pháp”, hai chuyên gia nhận định. Trên thị trường tiền tệ, các chuyên gia của Intesa Sanpaolo cho biết đồng euro đã giảm xuống 1,1161 USD trong phiên giao dịch 5/10, bất chấp số liệu việc làm yếu hơn dự kiến của Mỹ. Theo họ, những lo ngại về tài khóa Pháp có thể khiến đồng euro giảm xuống khoảng 1,10 USD.
Diễn biến này đặt Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trước bài toán khó. Lạm phát khu vực đồng euro tháng 9 tăng lên 3,8%, củng cố lập luận duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Trong khi đó, biến động trên thị trường trái phiếu chính phủ lại làm gia tăng sức ép buộc ECB phải cân nhắc các biện pháp ổn định thị trường.
ECB hiện có Công cụ bảo vệ cơ chế truyền dẫn (TPI), cho phép can thiệp trước những biến động bất hợp lý trên thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có tính bền vững của nợ công và mức độ tuân thủ chính sách tài khóa. Vì vậy, TPI không phải là sự bảo đảm vô điều kiện đối với chi phí vay của Pháp.
Rủi ro trước mắt là bế tắc chính trị khiến Pháp không thể thông qua ngân sách năm 2027. Trong trường hợp không có ngân sách được thông qua, Pháp có thể một lần nữa phải sử dụng luật khẩn cấp để duy trì hoạt động của chính phủ, tương tự năm 2025 và 2026.
Nếu quá trình củng cố tài khóa tiếp tục bị trì hoãn đến năm 2028, ông Colliac ước tính nợ công Pháp có thể lên tới 126% GDP vào năm 2032.
Với nhu cầu phát hành 340 tỷ euro trái phiếu trong năm tới, chi phí huy động vốn tăng thêm sẽ nhanh chóng tạo áp lực lên ngân sách. Mỗi 0,1 điểm phần trăm tăng thêm trong chi phí vay đều có thể làm gia tăng đáng kể nghĩa vụ trả lãi theo thời gian.
Tuy nhiên, Pháp chưa rơi vào tình trạng mất khả năng tiếp cận thị trường vốn. Nhà đầu tư vẫn sẵn sàng mua trái phiếu Pháp, nhưng yêu cầu lợi suất cao hơn và một kế hoạch củng cố tài khóa đáng tin cậy hơn.
Bài kiểm tra quan trọng tiếp theo sẽ bắt đầu ngày 13/10, khi Quốc hội Pháp khai mạc thảo luận về dự luật ngân sách năm 2027. Khả năng Paris kiểm soát được thâm hụt, ổn định quỹ đạo nợ công và duy trì niềm tin của thị trường sẽ quyết định liệu áp lực hiện tại chỉ dừng ở một đợt tăng chi phí vay hay chuyển thành một cuộc khủng hoảng nợ nghiêm trọng hơn.
Theo Euro News